در حالي که کارشناسان و دوستداران محيط زيست از سال ها پيش درباره بحراني شدن وضعيت درياچه اروميه هشدار داده بودند، آن طور که مديرکل محيط زيست آذربايجان شرقي توصيف مي کند، «سرانجام مسوولان باور کردند که بحران دومين درياچه آب شور و بيستمين درياچه بزرگ جهان جدي است» و تصميم گرفتند سند ملي براي اين تالاب بين المللي و ذخيره گاه بيوسفر با همکاري سازمان هاي جهاني تدوين کنند، تا شايد قلب درياچه اروميه مجددا بتپد; هرچند که به نظر مي رسد، خيلي براي نجات اروميه دير شده است. اما در صورت اجراي همين سند توسط دستگاه هاي ذي ربط و بايگاني نشدن آن مي توان، هنوز به نجات اين اکوسيستم جهاني اميدوار بود.
به گزارش ايسنا، درياچه اروميه به اعتقاد کارشناسان هم اکنون بسياري از ويژگي هاي خود را از دست داده است، به شکلي که افزايش شوري اين درياچه و رسيدن به حد فوق اشباع يعني 340 گرم بر ليتر، مرگ و مير پرندگان در نتيجه رسوب نمک بر روي بال و پر و بدن آنها و نهايتا نبود قدرت جابجايي و تغذيه، پديدار شدن حداقل 150 هکتار اراضي شوره زار خصوصا در نواحي پست اطراف درياچه و سواحل و جزاير، چسبيده شدن جزاير 9 گانه پارک ملي (محل زادآوري گونه هاي مهم پرندگان مهاجر) به سواحل جنوبي درياچه (پديدار شدن ارتباط خشکي جزاير يادشده با ساحل)، مختل شدن امور تردد شناورهاي دريايي و کارايي نداشتن اسکله هاي احداث شده در سواحل رشکان، گلمانخانه و جزاير اشک و کبودان، کاهش جمعيت و زادآوري پرندگان مهم ساکن درياچه شامل پليکان سفيد و فلامينگو، کاهش مهاجرت پرندگان به زيستگاه پارک ملي درياچه اروميه، کاهش شديد سيست آرتميا در درياچه و بلوري شدن نمک و تشکيل لايه هاي ضخيم نمک در کف و بستر را به دنبال داشته است.
از سوي ديگر کاهش شش متري سطح تراز آب درياچه اروميه طي 13 سال گذشته و قرارگيري سطح آب دو متر پايين تر از تراز اکولوژيک درياچه موجب شده که به گفته معاون محيط طبيعي و تنوع زيستي سازمان حفاظت محيط زيست، نجات اين درياچه به حداقل 15 ميليارد مترمکعب آب نياز داشته باشد. اين در حاليست که به گفته کارشناسان در صورت افزايش 10 درصدي راندمان آب کشاورزي در منطقه و استفاده نکردن از اين آب کل مشکل درياچه اروميه برطرف مي شود!
بررسي اثرات منفي فعاليت هاي اقتصادي- اجتماعي بر روي اکوسيستم درياچه اروميه نشان داده است به ترتيب کشاورزي، مديريت منابع آب، جاده ميانگذر و فعاليت هاي صنعتي و خدمات عمومي مهم ترين تاثير را بر روي اين درياچه داشته اند.
اين در حاليست که بايد تمام اين مسايل را در کنار وضعيت اسف بار فرسايش 50 درصدي معادل 2/5 ميليون هکتار- حوضه درياچه اروميه، ورود سالانه شش ميليون مترمکعب پساب هاي صنعتي و بيش از 138 ميليون مترمکعبي پساب هاي حاوي کود، سموم کشاورزي و مقادير نامشخصي فاضلاب هاي انساني، بهره برداري بسيار بي رويه از مراتع منطقه و خشکسالي هاي اخير ديد. اما سرانجام مسوولان تصميم گرفتند تا براي نجات اين درياچه گامي اساسي بردارند که در اين راستا سند ملي درياچه اروميه با عنوان «سند مديريت جامع درياچه اروميه» تدوين شد که قرار است، روز شنبه با حضور وزراي کشور، نيرو و جهاد کشاورزي و رييس سازمان حفاظت محيط زيست در اروميه امضا و اجرايي شود. اما در آستانه امضاي اين سند، جشنواره مشارکت هاي همگاني براي حمايت از پارک ملي درياچه اروميه و نمايشگاه عکسي در اين راستا در تبريز گشايش يافت.
مهندس رييسي - مديرکل محيط زيست آذربايجان شرقي - در اين مراسم افتتاحيه با اشاره به افزايش دو برابري غلظت نمک و رسيدن آن به 364 گرم بر ليتر و کاهش شش متري آب درياچه اروميه طي سال هاي گذشته، تاکيد کرد: دولت بايد منابع مالي ويژه اي براي نجات اين درياچه اختصاص دهد.
وي به سهم عوامل مختلف در تغييرات اخير درياچه اروميه اشاره کرد و گفت: براساس آمارهاي موجود، 67 درصد از سهم عوامل موثر در خشک شدن اين درياچه مربوط به عوامل اقليمي و کاهش ميزان نزولات جوي، 25 درصد مربوط به مصارف آب کشاورزي، پنج درصد احداث سازه هاي هيدروليکي مانند سدها بر روي رودخانه هاي حوضه آبريز و سه درصد ساير عوامل است. اين در حاليست که بر اساس تقسيم بندي ديگري، مهم ترين فاکتور دخيل انسان ساز در خشک شدن درياچه اروميه با سهم 90 درصدي مصرف آب در بخش کشاورزي است.
مديرکل محيط زيست آذربايجان شرقي افزود: هم اکنون راندمان آب کشاورزي در منطقه کمتر از 40 درصد است که اين امر موجب شده علاوه بر نبود امکان تامين حق آبه درياچه اروميه و استفاده مفرط از سفره آب هاي زيرزميني، شاهد شور شدن و افت کيفيت آب هاي زيرزميني منطقه باشيم، لذا کليد حل مشکل درياچه اروميه صرف نظر از شرايط اقليمي در مديريت اصولي بخش کشاورزي، توسعه نيافتن اين بخش و بکارگيري آب صرفه جويي شده به عنوان بخشي از حق آبه مورد نياز اروميه است.
وي با اشاره به اين که درياچه اروميه در سال 1353 وسعتي حدود پنج هزار و 700 کيلومترمربع داشته است، افزود: اين در حاليست که طي سال هاي گذشته 150 هکتار از اين درياچه به شوره زار تبديل شده است.
مديرکل محيط زيست آذربايجان شرقي با بيان اينکه رسيدن غلظت نمک درياچه اروميه به حد اشباع موجب شده تنها زيستمند اين درياچه يعني «آرتميا» با خطر نابودي مواجه شود، اظهار اميدواري کرد که با اجرايي شدن سند ملي درياچه اروميه، بخش عمده اي از مشکلات زيست محيطي اين درياچه بسيار ارزشمند برطرف شود.
وي اين سند را در راستاي خروج از بخشي نگري و فرابخشي کردن مقوله درياچه اروميه دانست و افزود: همه آحاد مردم، مسوولان، جوامع محلي و مجامع بين المللي بايد براي نجات درياچه اروميه وارد عرصه شوند.
در حاشيه اين جشنواره، نمايشگاه عکسي نيز برگزار شد که در اين نمايشگاه، سنگ قبر درياچه اروميه به نمايش گذاشته شد که بر روي سنگ قبر درياچه اروميه نوشته شده بود:
نام: درياچه اروميه
نام اصلي: چي چست
فرزند: درياچه اوليه کره زمين (تتيس)
سال مرگ: نحوه مديريت مسوولان و مردم تاريخ آن را تعيين خواهد کرد